الگوهای غربالگری سرطان گردن رحم

آزمایش پاپ‌اسمیر (Papanicolaou Smear): الگوی غربالگری سرطان گردن رحم جهت تشخیص پیدایش یاخته‌های پیش‌سرطانی و سرطانی، ردیابی انواع عفونت‌های ناشی از باکتری، قارچ و ویروس در نواحی گردن رحم و مهبل است. توصیه انجمن بین‌المللی سرطان بانوان برای بیماریابی سرطان دهانه رحم، انجام تست پاپ‌اسمیر و معاینه لگنی به‌صورت سالیانه در همه خانم‌هایی است که از نظر جنسی فعال بوده و بالای 18 سال سن دارند. پس از سه بار آزمون پی‌درپی یا بیشتر تست پاپ‌اسمیر و طبیعی بودن آن، می‌توان فواصل انجام آزمایش را بیشتر کرد. این آزمایش معمولاً دو هفته پس از اتمام عادت ماهانه و حداقل ۴۸ ساعت پس از نزدیکی جنسی توصیه می‌شود.
اصولاً سرطان در یک سلول موجب تغییراتی در هسته و سیتوپلاسم می‌شود که این تغییرات در مرحل ابتدایی و پیش‌سرطانی هم قابل تشخیص است. فاصله زمانی بین تبدیل ضایعات پیش‌سرطانی به سرطان واقعی، طولانی و دست‌کم 5 سال است. از این رو استفاده از روش بیماریابی این سرطان که به وسیله بررسی سلول‌های ریزش‌شده دهانه رحم انجام می‌شود، در درمان ضایعات، پیش از سرطانی شدن اهمیت ویژه‌ای دارد.
استفاده وسیع از بیماریابی به‌وسیله تست پاپ‌اسمیر یا تست سلول‌شناسی دهانه رحم، باعث کاهش 70درصدی مرگ‌ومیر ناشی از سرطان دهانه رحم طی 50 سال اخیر در کشورهای پیشرفته شده است؛ درحالی‌که در کشورهای در حال توسعه، به دلیل عدم اطلاع از روش بیماریابی و در مواقعی، عدم امکان انجام آن به‌صورت گسترده در سطح جامعه، کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان دهانه رحم به این اندازه نیست.
از آنجایی که دهانه رحم عضوی است که قابل دسترس است، لذا برداشت سلولی از این عضو می‌تواند به تشخیص بیماری کمک کند. این برداشت سلولی از سرویکس ممکن است با درد و خونریزی ناچیزی همراه باشد و با استفاده از وسایل مخصوص از سلول‌های قسمت خارجی دهانه رحم و قسمت غددی آن برداشت و جهت بررسی آزمایشگاهی به آزمایشگاه آسیب‌شناسی فرستاده می‌شود. متخصص آزمایشگاه بر اساس تغییرات هسته و سیتوپلاسم سلول و طبق تقسیم‌بندی جهانی، این تغییرات را به پنج کلاس تقسیم می‌کند و بر اساس آن گزارش می‌دهد.
کلاس یک: سلول‌ها طبیعی هستند؛
کلاس دو: در بعضی از سلول‌ها تغییرات التهابی یا نقص هورمونی ناشی از یائسگی وجود دارد؛
کلاس سه: تغییرات غیرطبیعی سلول که احتمال سرطان را دارد، دیده می‌شود؛
کلاس چهار: تغییرات پیش‌سرطانی دیده می‌شود؛
کلاس پنج: تغییرات واضح سرطان دیده می‌شود.
تست پاپ‌اسمیر حدود 60 سال است که در دنیا انجام می‌شود. با انجام تست پاپ‌اسمیر می‌توان سلول سرطانی را در مرحله اولیه و پیش‌سرطانی تشخیص داد و درمان لازم را انجام داد و به همین دلیل به عنوان تست غربالگری سرطان دهانه رحم در تمام دنیا استفاده می‌شود.
باید متذکر شد که تشخیص سرطان با تست پاپ‌اسمیر حدود 60% است و در 40% موارد لازم است از موارد دیگر تشخیصی استفاده شود.
خانم‌های جوان با فعالیت جنسی زیاد یا تعداد شریک جنسی متعدد و یا دارای زگیل تناسلی، چون در معرض خطر سرطان دهانه رحم هستند، باید به‌طور مرتب و سالیانه پاپ‌اسمیر انجام دهند. با توجه به اهمیت تشخیص زودرس سرطان و در دسترس بودن و هزینه کم تست پاپ‌اسمیر، انجام این تست به همه خانم‌ها پیشنهاد می‌شود.
اگر تست پاپ‌اسمیر به صورت مرتب انجام نشود، چه خطراتی بانوان را تهدید می‌کند؟
خطر سرطان دهانه رحم در خانم‌هایی که به مدت سه سال یا بیشتر بیماریابی نشده‌اند، 9/3 بیشتر از کسانی است که به صورت سالیانه بیماریابی می‌شوند و برای کسانی که در مدت 10 سال اخیر بیماریابی نشده‌اند، خطر ابتلا 3/12 برابر بیشتر است. اهمیت تست پاپ‌اسمیر تا بدان‌جا است که حتی طی دوران بارداری هم توصیه می‌شود، بدون اینکه هیچ‌گونه خطری برای ادامه بارداری داشته باشد.
در مورد انجام تست پاپ‌اسمیر بیماران چه نکاتی را باید در نظر بگیرند؟
» بهتر است تست پاپ‌اسمیر پس از اتمام عادت انجام شود و در خلال آن به هیچ‌وجه انجام نشود.
» 24 ساعت پیش از انجام تست پاپ‌اسمیر از دوش واژینال استفاده نشده باشد.
» یک هفته پیش از انجام تست از داروهای واژینال استفاده نشده باشد.
در ضمن چون حدود 20 درصد از موارد تست پاپ‌اسمیر جواب منفی کاذب دارد، یعنی با وجود این بیماری، این آزمایش نمی‌تواند بیماری را تشخیص دهد، در صورت شک به بیماری دهانه رحم، برای مثال وجود ضایعه غیرطبیعی روی دهانه رحم که به وسیله پزشک دیده شده و یا علائم بالینی به صورت خونریزی پس از مقاربت و یا ابتلا به زگیل‌های تناسلی که به دلیل عفونت ناشی از انواع ویروس پاپیلوم انسانی ایجاد می‌شود، بررسی دقیق‌تر با میکروسکوپ سه‌بعدی به نام کولپوسکوپ ضروری است.
نمونه‌برداری یا بیوپسی (Biopsy): اگر در تست پاپ‌اسمیر و بررسی سلولی، تغییرات غیرطبیعی به وسیله آسیب‌شناسی دیده شود، باید نمونه بافت دهانه رحم زیر میکروسکوپ سه‌بعدی (کولپوسکوپی) بررسی شود. در صورتی که در بررسی میکروسکوپی تمام نواحی در معرض خطر قابل رؤیت بود، نمونه بافت از محل مشکوک تهیه شده و درمان بر اساس شدت بیماری شروع می‌شود.
در مواردی که در بررسی با کولپوسکوپ تمام ناحیه در معرض خطر قابل رؤیت نباشد یا تشخیص بافتی با این روش مبهم باشد، از تمام نواحی در معرض خطر نمونه‌گیری می‌شود که این روش در اتاق عمل انجام می‌شود. با این روش که هم تشخیصی است و هم درمانی، می‌توان سرطان دهانه رحم را در مراحل اولیه کشف کرد. درمان سرطان رحم در این مرحله بدون هیچ‌گونه تأثیر در طول عمر انسان، امکان‌پذیر است.
آزمایش بسیار مهم است زیرا مطمئن‌ترین روش برای تشخیص سرطان گردن رحم و نوع آن به حساب می‌آید.
آزمایش شیلر (Schiller test): در این روش ابتدا اسیداستیک رقیق به روی یاخته‌ها مالیده می‌شود و سپس محلول ید روی آنها ریخته می‌شود. سپس توسط ابزاری به نام کولپوسکوپ که مجهز به بزرگ‌نما است، یاخته‌های گردن رحم مورد بررسی بصری قرار می‌گیرند. در این روش یاخته‌های سالم گردن رحم به رنگ قهوه‌ای دیده می‌شود، در حالی که یاخته‌های تراریخته به رنگ سفید یا زرد نمایان می‌شود و نمونه‌برداری از این نقاط انجام می‌شود. این نوع بررسی را تحت عنوان کولپوسکوپی (Colposcopy) می‌نامند. همراه با انجام این نمونه‌برداری، برداشت از بافت غددی هم باید انجام و جداگانه به آزمایشگاه ارسال شود. پس از نتیجه مثبت آزمایش پاپ‌اسمیر و مشاهده ناهنجاری یاخته‌های گردن رحم نیز اقدام بعدی، بررسی کولپوسکوپی گردن رحم است که بزرگنمایی 8 تا 40 برابر یاخته را امکان‌پذیر می‌کند. این روش کاملاً بدون درد است و هیچ عوارض جانبی بر جا نمی‌‌گذارد.
اشکال مهاجم سرطان گردن رحم با بررسی بالینی مثانه، راست‌روده، تخمدان، جسم رحم، مهبل و آزمایش یاخته‌های گردن رحم تشخیص داده می‌‌شود. پس از تشخیص اولیه سرطان گردن رحم، آزمایش‌های تکمیلی دیگری مانند آزمایش خون، ادرار، رادیوگرافی قفسه سینه، سی‌‌تی ‌اسکن، کت ‌اسکن، ام‌‌آرآی، سونوگرافی مهبل، رادیوگرافی لگنچه کلیه از طریق تزریق ماده حاجب (Intravenous pyelography) برای بررسی دامنه گسترش سرطان به دیگر اندام‌ها به‌کار گرفته می‌‌شود.