سببشناسی سرطان
سرطان یک فرایند پویا است که توسط متغیرهای ناشناخته و مستقل متعددی موجب تغییرات مولکولی سلول شده و منجر به تداخل در سیستم تکثیر سلول میشود. نخستین تغییر سلولی آشکار در پیدایش
سرطان، تراریختی و تغییر شکل سلول است.
عوامل ایجاد سلولهای سرطانی عبارتند از:
عوامل محیطی
عوامل محیطی در همه جا وجود دارند؛ آنها در محیط اطراف ما، در مکان کار، در غذا و... یافت میشوند. از عوامل محیطی که در ایجاد سلولهای سرطانی نقش دارند میتوان آلودگی، دخانیات، مواد غذایی، الکل، برخی پرتوها و نیز رشد و تکثیر ویروسها را نام برد.
»
آلودگی: نقش آلودگی در ایجاد سرطان هنوز مشخص نیست، با این وجود گمان میرود که آلودگیهای شیمیایی احتمال جهش سلولها را افزایش داده و میتوانند موجب گسترش سرطان در بدن شوند. آزبست، ونیل کلراید و ۲-نفتیل آمین مثالهای از آلودگیهای صنعتی هستند.
»
دخانیات: مصرف دخانیات در ایجاد سرطان در مجاری تنفسی نقش اساسی دارد. ۹۰٪ ابتلا به سرطان ریه به دلیل کشیدن سیگار رخ میدهد. سیگار کشیدن مهمترین عامل محیطی منفرد در وقوع مرگ زودرس در آمریکا است.
»
مواد غذایی: مصرف الکل در ابتلا به سرطانهای دهان (به غیر از لب)، حنجره، مری نقش دارد و به دلیل ایجاد سیروز الکلی، احتمال بروز سرطان کبد را بالا میبرد.
»
پرتوها: برخی از پرتوها همچون پرتوهای فرابنفش خورشید موجب سرطانهایی چون سرطان پوست میشوند.
»
عفونتهای باکتریایی و ویروسی: برخی سرطانها همچون سرطان گردن رحم، به علت عفونتهای ویروسی (ویروس پاپیلومای انسانی) بروز میکنند. میزان خطر سرطان گردن رحم به سن اولین مقاربت و تعداد شریکهای جنسی وابسته است. از دیگر ویروسها میتوان به ویروس ابشتینبار که در ایجاد شکل آفریقایی لنفوم بورکیت، لنفوم سلول B در افراد با ایمنی سرکوبشده، لنفوم هوجکین و سرطان نازوفارنکس نقش دارد، ویروس هپاتیت بی و ویروس هپاتیت سی که در ایجاد سرطان کبد نقش دارند اشاره کرد. از باکتریها نیز میتوان به هلیکوباکتر پیلوری اشاره کرد که با سرطان معده و لنفوم معده در ارتباط است.
»
داروهای سرکوبگر ایمنی: موجب سرکوب مکانیسم ایمنی طبیعی شده و زمینه ابتلا به سرطان را فراهم میکنند.
عوامل ژنتیکی (استعداد میزبان)
عوامل ژنتیکی از جمله نقایصی در کروموزومها و یا انتقال ژن معیوب به جنین
وجود سابقه سرطان بین اعضای نزدیک خانواده، احتمال دچار شدن به برخی انواع سرطان را افزایش میدهد. وجود جهش در برخی ژنها (که به آنها آنکوژن و ژنهای سرکوبگر تومور میگویند)، باعث بروز سرطان میشود.
عوامل ایمنولوژیک (ایمنی)
نارسایی مکانیسم ایمنی طبیعی بدن، عاملی مستعدکننده در ایجاد برخی انواع سرطان شناخته شده است.
سن
افزایش سن احتمال دچار شدن به برخی سرطانها را به شدت افزایش میدهد. سلولهای بنیادی در افراد پیر قدرت تولید سلولهای ایمنی کمتری دارند. مغز استخوان در بدن افراد مسن سلولهای ایمنی کمتری تولید میکند، بنابراین احتمال به سرطان خون در افراد مسن بالاتر است. اغلب سرطانها در سنین حدود ۵۵ سال یا بیشتر از آن رخ میدهند. سرطان، علت اصلی مرگ در میان زنان ۴۰ تا ۷۹ سال و مردان ۶۰ تا ۷۶ سال است. البته سرطان، کودکان کمتر از ۱۵ سال را نیز دچار میکند و علت بیش از ۱۰ درصد موارد مرگومیر در این گروه سنی در آمریکا میباشد. لوسمی حاد (نوعی سرطان خون) و سرطانهای دستگاه عصبی مرکزی حدود ۶۰ درصد مرگومیرها را در این سن باعث میشوند.
چاقی
زنان چاق ممکن است به انواع ویژه سرطان مبتلا شوند. سرطان رحم در زنان چاق بیش از زنانی که وزن بدن آنها طبیعی است رایج است. این میتواند بدین علت باشد که بدن زنان چاق، بیش از اندازه استروژن تولید میکند. همچنین احتمال زیادی وجود دارد که زنان چاق به سرطان پستان، کولون و راستروده مبتلا شوند. به نظر میرسد که این موضوع با رژیم غذایی رابطه مستقیم دارد، زیرا این نوع سرطان احتمالاً با خوردن غذاهایی در ارتباط است که بدون فیبر بوده ولی چربی و کالری خیلی زیادی دارند.