سرطان (نئوپلاسم)
سرطان (نئوپلاسم)، نوعی بیماری است که در آن سلولها توانایی تقسیم و رشد عادی خود را از دست میدهند و این موضوع منجر به تسخیر، تخریب و فاسد شدن بافتهای سالم می شود.
جسم انسان از میلیونها میلیون سلول تشکیل شده است که در کنار هم، بافتهایی مانند ماهیچهها، استخوان و پوست را میسازند. بیشتر سلولهای طبیعی بدن، در پاسخ به تحریکاتی که از داخل و خارج بدن به آنها وارد میشود، رشد و تولید مثل میکنند و در نهایت میمیرند. ساختار ژنتیکی هر سلول سرعت رشد، تقسیم و زمان مرگ آن را تعیین میکند. در حالت طبیعی، جایگزینی سلولهای فرسوده با سلولهای جوان از یک برنامه منظم تبعیت میکند و فرایند رشد و تجدید سلولی به طور ثابت در بدن اتفاق میافتد. اگر این فرآیند در مسیر تعادل و صحیح خود اتفاق بیفتد، بدن سالم میماند و عملکرد طبیعی خود را حفظ میکند. اما مشکلات، زمانی شروع میشود که یک سلول طبیعی دچار «جهش» و یا تغییر شده و به سلول
سرطانی تبدیل میشود.
نحوه پیدایش سرطان
سرنوشت سلولها کاملا کنترل شده است و بر اساس نیازهای بدن میباشد. در چنین میزان تکثیر سلولها بیشتر از مرگ سلولی است اما در جاندار بالغ میزان مرگ سلولی و تقسیم سلولی به تعادل میرسد. سرنوشت سلول در هر زمان، به طور کاملا دقیق، بوسیله فاکتورهای رشد، پیامهای محیطی و برخی پروتئینها و پیامبرهای سلولی، کنترل میشود. جهشهایی که منجر به تغییر هر یک از فاکتورهای موثر در سرنوشت سلول، میشوند باعث بهم خوردن نظم دقیقی که در تنظیم رشد و تکثیر و تمایز سلول ها وجود دارد میشود و میتواند منجر به بروز
سرطان یا
نئوپلاسم شود. سلولهای سرطانی کنترل خود را بر چرخه سلولی از دست داده و به طور مداوم و بدون توجه به پیامهای سلولی و فاکتورهای رشد، به تکثیر ادامه میدهند. در سلولهای سرطانی بیان پروتئینهای سلولی تغییر کرده و برخی از آنها که نباید بیان شوند، بیان شده و یا بیان برخی دیگر از ژنها متوقف میشوند. در مجموع چهار گروه ژن، مسئول تقسیم سلولی به شمار میروند و نقص در آنها منجر به از دست رفتن کنترل رشد و تکثیر سلولها و بروز
سرطان میشوند:
» آنکوژنها یا ژنهای عامل تومور (Oncogene) که در شرایط عادی در فرستادن پیام به سلول برای تکثیر نقش دارند و اختلال و تغییر در آنها منجر به تکثیر نامنظم سلول میشود.
» ژنهای سرکوبگر تومور (Tumor suppressor genes) این ژنها پروتئینهای خاصی را تولید میکنند که در شرایط عادی وظیفه معکوس آنکوژنها را داشته و به سلول، پیام توقف تکثیر میدهند. یکی از مهمترین ژنهای این گروه، ژنی به نام P53 است.
» ژنهای خودکشی:(Suicide genes) خودکشی سلولها یا مرگ سلول، یکی از مهمترین فرآیندهای پیچیده سلولی است که به سلول توانایی خودکشی در شرایط غیر معمول را میدهد تا مانع شیوع تکثیر و آسیبدیدگی به سایر سلولها شود. هنگامی که ژنهای خودکشی آسیب ببینند، دیگر قادر به فعالیت خود برای نابود کردن سلول معیوب نبوده و
سلول سرطانی محسوب میشود.
» ژنهای ترمیمی دی ان ای (DNA repairing genes) : این ژنها مسئول ترمیم دی ان ای آسیب دیده و معیوب هستند که با ترشح پروتئینهای متفاوت، زمینه ترمیم دی ان ای آسیبدیده را فراهم میکنند. اما زمانی که خود این ژنهای ترمیمی آسیب میبینند، سلول توانایی ترمیم خود را از دست داده و اختلالات ژنتیکی و ترمیم نشدن دی ان ای منجر به
سرطان یا
نئوپلاسم میشود.
بدخیم شدن سرطان
همهگیرشناسی
سببشناسی سرطان
علائم هشداردهنده سرطان
روشهای درمان سرطان
فیزیوتراپی در سرطان