غربالگری و تشخیص سرطان روده بزرگ

سرطان روده بزرگ و رکتوم از سرطان‌های شایع می‌باشد که اخیراً شیوع آن در ایران افزایش یافته است. از سال 1990 تا کنون، استفاده از روش‌های تشخیص برای کانسر کولورکتال با آزمایش خون مخفی مدفوع و سیگموئیدوسکوپی انعطاف‌پذیر و کولونوسکوپی، منجر به کاهش مرگ ‌و میر کانسر کولورکتال شده است. بنا به توصیه انجمن سرطان آمریکا، کولونوسکوپی هر 10 سال یک بار و از سن 50 سالگی توصیه می‌شود. پس از کولونوسکوپی بهترین خبر این است که نتیجه طبیعی است و خبر خوب دیگر این است که فرد تا 10 سال دیگر نیاز به کولونوسکوپی ندارد. پژوهشگران دانشگاه مونیتابای کانادا یافته‌های مربوط به 36 هزار نفر را که کولونوسکوپی آنها طبیعی بود، در طی 10 سال مورد بررسی قرار دادند و دریافتند که خطر بروز سرطان در این تعداد، 72 درصد کمتر از جمعیت عادی بود.
اهمیت این موضوع در این است که در صورتی که کانسر کولورکتال در ابتدای امر تشخیص داده شود، میزان بقای بیمار زیاد می‌شود و از سویی دیگر، فاصله زمانی زیاد این روش و ارزش بالای غربالگری آن، جایگاه ویژه‌ای را در تشخیص و پیشگیری برای این آزمون ایجاد می‌کند.
بنا به نظر پژوهشگران، برای کاهش خطر کانسر کولون، می‌توان این موارد را پیشنهاد کرد:
» فعالیت بدنی مناسب: مطالعات نشان می‌دهد که شاید ورزش و فعالیت بدنی در کاهش خطر نقش داشته باشد.
» بهبود تغذیه: رژیم غذایی که میزان چربی‌های اشباع آن کم باشد، ممکن است مؤثر باشد. نکته بسیارمهم دیگر، خوردن میوه و سبزی است. برای سلامتی روده‌ها لازم نیست که حتما سبزی و میوه خام مصرف نمایید، بلکه آنها می‌توانند به شکل پخته، خشک‌شده و یا فریزشده باشند. البته عمل پختن باید در کمترین زمان ممکن و با آب و حرارت کم انجام شود. سبزیجات برگ سبز، مانند اسفناج، کلم و کاهو نیز بسیار مفید هستند.
» مصرف آسپیرین یا اسیدفولیک: مدارک غیرمستقیمی وجود دارد که آسپیرین با یا بدون اسید فولیک، اثر محافظتی دارد که حتما باید زیر نظر پزشک استفاده شود.
» غربالگری: تست‌های غربالگری از طریق تشخیص زودهنگام پولیپ‌هایی که امکان سرطانی شدن دارند، شیوع سرطان کولورکتال را کاهش و احتمال درمان و بقای بیمار را افزایش می‌دهند. گرچه کولونوسکوپی به‌طور کلی بهترین روش غربالگری است، ولی روش‌های دیگری نیز وجود دارد:
» معاینه رکتال راست‌روده: این معاینه که بخشی از یک معاینه کامل است، معمولاً از سن 40 سالگی توصیه می‌شود. در این معاینه، پزشک راست‌روده را معاینه می‌کند تا وجود هرگونه مورد را بررسی کرده و در صورت وجود مواد در داخل راست‌روده، آنها را از نظر آغشته بودن با خون مورد بررسی قرار دهد.
» آزمایش خون مخفی مدفوع: این تست که سالانه توصیه می‌شود، مقادیر اندکی از خون را که می‌تواند ناشی از پولیپ یا سرطان باشد، تشخیص می‌دهد.
» سیگموئیدوسکوپی: این روش مانند کولونوسکوپی است بجز اینکه فقط داخل راست روده و قسمت‌های تحتانی روده بزرگ با دستگاه‌های خاصی به‌صورت مستقیم مورد مشاهده قرار می‌گیرد. با این روش، نیمی از سرطان‌ها قابل تشخیص هستند. در این روش ممکن است بیمار احساس فشار کند اما دردی را احساس نخواهد کرد.
» کولونوسکوپی مجازی: سی‌تی اسکن کولون می‌تواند جزئیاتی مشابه مشاهده مستقیم را فراهم کند. دقت این روش بالاتر یا نزدیک به کولونوسکوپی است اما اگر پولیپ یا تومور رؤیت شود، کولونوسکوپی برای ارزشیابی بیشتر یا درمان مورد نیاز است. در این روش نیز با ابزارهای خاصی، مشاهده کلی روده بزرگ و راست‌روده ممکن می‌شود. در این حالت نیز فرد دردی را احساس نخواهد کرد. البته باید توجه داشت که کولونوسکوپی در موارد غیرضروری تأیید نمی‌شود. لازم به ذکر است که منفعت کولونوسکوپی در سنین بالاتر از 80 سال، کمتر از سنین پائین‌تر است.
» در صورت وجود هرگونه توده در طول این قسمت‌ها، نیاز است که بخشی از توده برداشته شود تا در زیر میکروسکوپ از نظر وجود بافت یا سلول‌های سرطانی مورد بررسی قرار گیرد. این عمل را بیوپسی می‌نامند.
پیش‌آگهی و درمان سرطان روده، به مرحله بیماری (به این معنا که سلول‌های سرطانی فقط بافت پوششی روده را درگیر کرده‌اند یا تمامی جدار آن را) و شرایط سلامتی عمومی فرد بیمار بستگی دارد. پس از درمان، به منظور اندازه‌گیری نوعی آنتی‌ژن در خون، آزمایش خون و عکس‌برداری انجام می‌گیرد تا مشخص شود که آیا سرطان عود کرده است یا خیر.